Yönetmeliğe Uygun Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi Nedir?

İş sağlığı ve güvenliği, çalışanların yalnızca iş kazalarından korunmasını değil; çalışma ortamından kaynaklanabilecek fiziksel, kimyasal, biyolojik, ergonomik ve psikososyal risklerin belirlenmesini ve kontrol altına alınmasını kapsayan bütüncül bir çalışma alanıdır. İş yerinde güvenliğin sağlanması, meydana gelen kazalara müdahale etmekten önce tehlikeleri fark etmeyi ve zarar oluşmadan önlem almayı gerektirir.

Temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi, çalışanların iş yerindeki tehlikeleri tanımalarına, güvenli çalışma kurallarını öğrenmelerine ve karşılaşabilecekleri riskler karşısında nasıl hareket etmeleri gerektiğini anlamalarına yardımcı olur. Eğitim; çalışma mevzuatından risk değerlendirmesine, iş hijyeninden ergonomiye, yangından acil durumlara ve kişisel koruyucu donanımlardan meslek hastalıklarına kadar geniş bir konu alanını kapsayabilir.

İş sağlığı ve güvenliği yalnızca inşaat, madencilik veya ağır sanayi gibi yüksek riskli sektörlerle sınırlı değildir. Ofislerde ekranlı araç kullanımı ve ergonomi, sağlık kuruluşlarında biyolojik riskler, üretim tesislerinde makine güvenliği, depolarda elle taşıma ve lojistik faaliyetlerinde araç hareketleri gibi sektöre özgü farklı tehlikeler bulunabilir.

Bu nedenle etkili bir İSG yaklaşımının genel güvenlik bilgilerinin yanında iş yerine, yapılan işe ve çalışanın görevine özgü riskleri de dikkate alması gerekir. Çalışanın bir tehlikenin varlığını bilmesi kadar, o tehlikeyle karşılaştığında hangi kontrol önlemlerini uygulayacağını öğrenmesi de önemlidir.

İş sağlığı ve güvenliğinin temel kavramlarını, risk türlerini ve korunma yöntemlerini kapsamlı bir içerikle öğrenmek isteyenler için Yönetmeliğe Uygun Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifika Programı, genel, sağlıkla ilgili ve teknik İSG konularını bir araya getiren yapılandırılmış bir eğitim sunmaktadır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Nedir?

İş sağlığı ve güvenliği, işin yürütülmesi sırasında çalışanların sağlık ve güvenliğini etkileyebilecek tehlikelerin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi ve uygun önlemlerin uygulanması sürecidir. İSG uygulamalarının temel amacı, iş kazaları ve meslek hastalıkları meydana gelmeden önce önleyici bir sistem oluşturmaktır.

Bu sistem yalnızca kişisel koruyucu donanım kullanımından oluşmaz. Güvenli ekipman seçimi, çalışma ortamının düzenlenmesi, çalışanların eğitilmesi, sağlık gözetimi, acil durum hazırlığı ve riskli süreçlerin sürekli izlenmesi de iş sağlığı ve güvenliğinin parçalarıdır.

İş sağlığı ve güvenliğinin temel hedefleri şunlardır:

• Çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak
• İş kazalarını önlemek
• Meslek hastalıklarının oluşma riskini azaltmak
• Tehlikeleri kaynağında kontrol altına almak
• Güvenli çalışma yöntemleri geliştirmek
• Acil durumlara hazırlıklı olmak
• Çalışanların güvenlik süreçlerine katılımını sağlamak
• Çalışma koşullarını sürekli iyileştirmek
• Kurumsal güvenlik kültürünü güçlendirmek

Temel İSG Eğitimi Neden Önemlidir?

Çalışanlar, günlük olarak karşılaştıkları bazı tehlikeleri zaman içerisinde normal kabul edebilir. Koruyucusu çıkarılmış bir makine, zeminden geçen bir elektrik kablosu veya sürekli yanlış pozisyonda çalışma, herhangi bir olay yaşanmadığında önemsiz görülebilir. Ancak tehlikenin daha önce kazaya neden olmaması, gelecekte zarar oluşturmayacağı anlamına gelmez.

Temel İSG eğitimi, çalışanların alışkanlık hâline gelen riskli koşulları yeniden değerlendirmesine yardımcı olabilir. Eğitim sürecinde bir tehlikenin nasıl tanınacağı, riskin nasıl bildirileceği ve güvenli davranışın nasıl sürdürüleceği açıklanır.

Eğitimin sağlayabileceği başlıca katkılar şunlardır:

• İş yerindeki tehlikelerin daha erken fark edilmesi
• Riskli davranışların azaltılması
• İş ekipmanlarının güvenli kullanılması
• Acil durumlarda doğru hareket edilmesi
• Çalışanların yasal hak ve sorumluluklarını öğrenmesi
• Kişisel koruyucu donanımların doğru seçilmesi ve kullanılması
• Ramak kala olayların bildirilmesi
• Güvenlik süreçlerine çalışan katılımının güçlenmesi

Yönetmeliğe Uygun İSG Eğitimi Ne Anlama Gelir?

Çalışanlara verilecek iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin kapsamı ve uygulanma esasları ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenir. Eğitimlerin yalnızca genel teorik bilgilerden oluşmaması; çalışanların eğitim seviyesine, iş yerinin tehlike sınıfına, yapılan işe ve çalışma ortamındaki gerçek risklere uygun biçimde planlanması gerekir.

Temel eğitim içerikleri genel olarak şu dört ana alan çevresinde yapılandırılabilir:

• Çalışma mevzuatı ve genel İSG konuları
• Sağlıkla ilgili konular
• Teknik güvenlik konuları
• İşe ve iş yerine özgü riskler

İş yerinin tehlike sınıfı, çalışanların görevleri ve risk değerlendirmesi sonuçları eğitim süresini ve ayrıntı düzeyini etkileyebilir. Aynı genel eğitimi alan bir ofis çalışanıyla kaynak, bakım, üretim veya yüksekte çalışma yapan bir çalışanın ihtiyaç duyduğu işe özgü güvenlik bilgileri aynı değildir.

İstanbul Kent Üniversitesi tarafından sunulan program kapsamlı bir temel İSG öğrenme içeriği sağlar. Bununla birlikte çalışanlara verilmesi gereken iş yeri eğitimlerinin planlanması, işe ve iş yerine özgü risklerin aktarılması, eğitim katılımının kaydedilmesi ve mevzuat kapsamındaki diğer yükümlülüklerin yerine getirilmesi işverenin sorumluluğundadır. Bireysel olarak edinilen bir eğitim sertifikası, işverenin iş yerine özgü eğitim ve belgelendirme sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun Amacı

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, iş yerlerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması ile mevcut çalışma koşullarının iyileştirilmesine yönelik temel çerçeveyi düzenler. Kanunda işverenlerin ve çalışanların görev, yetki, sorumluluk, hak ve yükümlülükleri ele alınır.

Kanunun yaklaşımı yalnızca kaza meydana geldikten sonra işlem yapılmasına dayanmaz. Tehlikelerin önceden belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi ve önleyici tedbirlerin uygulanması temel kabul edilir.

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı zaman içerisinde değişebileceği için kurumların ve çalışanların güncel resmî düzenlemeleri takip etmesi gerekir. Eğitim içerikleri de yürürlükteki mevzuat ve iş yerindeki riskler doğrultusunda güncellenmelidir.

İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Sorumlulukları

İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Bu sorumluluk yalnızca çalışanlara eğitim verilmesiyle sınırlı değildir.

İşverenin temel sorumlulukları arasında şunlar bulunabilir:

• Mesleki riskleri önlemek
• Risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmak
• Çalışma ortamını ve kullanılan ekipmanları güvenli hâle getirmek
• Çalışanlara uygun eğitim ve talimatları vermek
• Alınan önlemlere uyulup uyulmadığını izlemek
• Çalışanların sağlık gözetimini sağlamak
• Acil durum planlarını hazırlamak
• Yangın, tahliye ve ilk yardım organizasyonlarını planlamak
• Çalışanların görüşlerini almak ve katılımlarını sağlamak
• İSG kayıtlarını ve belgelerini uygun biçimde saklamak

İşverenin dışarıdan iş sağlığı ve güvenliği hizmeti alması, temel sorumluluğunu tamamen başka bir kişi veya kuruluşa devrettiği anlamına gelmez.

Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Sorumlulukları

İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca işverenin veya iş güvenliği uzmanının yürüttüğü bir süreç değildir. Çalışanların da aldıkları eğitim ve kendilerine verilen talimatlar doğrultusunda hareket etmesi gerekir.

Çalışanlardan beklenen temel davranışlar şunlardır:

• Makine ve ekipmanları kurallara uygun kullanmak
• Güvenlik donanımlarını izinsiz değiştirmemek veya çıkarmamak
• Kişisel koruyucu donanımları doğru kullanmak
• Kendisinin ve diğer çalışanların güvenliğini tehlikeye atmamak
• Fark edilen tehlike ve eksiklikleri bildirmek
• Acil durum ve tahliye talimatlarına uymak
• İSG eğitimlerine katılmak
• İşveren ve çalışan temsilcisiyle güvenlik konusunda iş birliği yapmak

Çalışanların sorumluluğunun bulunması, işverenin güvenli çalışma ortamı oluşturma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Güvenli davranışın sürdürülebilmesi için güvenli ekipman, yeterli eğitim, uygun iş organizasyonu ve etkili denetim birlikte sağlanmalıdır.

Tehlike ve Risk Arasındaki Fark Nedir?

Tehlike, zarar verme potansiyeli bulunan kaynak veya durumu ifade eder. Risk ise bu tehlikenin zarara yol açma olasılığıyla ortaya çıkabilecek sonucun ciddiyetinin birlikte değerlendirilmesidir.

Örneğin elektrik enerjisi bir tehlikedir. Yalıtımı bozulmuş ve çalışanların temas edebileceği bir kablo, elektrik çarpması riskini oluşturur. Tehlike aynı olsa da kablonun konumu, enerji düzeyi ve çalışanların maruz kalma ihtimali riskin seviyesini değiştirebilir.

Diğer örnekler şunlardır:

• Islak zemin tehlike, kayma ve düşme ise risktir.
• Yüksek ses tehlike, işitme kaybı ise olası sonuçtur.
• Kimyasal madde tehlike, solunum veya cilt teması yoluyla zarar görme risktir.
• Koruyucusuz hareketli makine parçası tehlike, sıkışma veya uzuv yaralanması risktir.
• Uygun olmayan çalışma pozisyonu tehlike, kas ve iskelet sistemi rahatsızlığı risktir.

Risk Değerlendirmesi Nedir?

Risk değerlendirmesi, iş yerindeki tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilmesi ve uygun kontrol önlemlerinin planlanması sürecidir.

Genel bir risk değerlendirmesi şu aşamalardan oluşabilir:

1. İş yerindeki faaliyet ve süreçlerin incelenmesi
2. Tehlikelerin belirlenmesi
3. Tehlikeden etkilenebilecek kişilerin tespit edilmesi
4. Mevcut önlemlerin değerlendirilmesi
5. Risk seviyesinin belirlenmesi
6. Ek kontrol önlemlerinin planlanması
7. Sorumluların ve tamamlanma tarihlerinin belirlenmesi
8. Uygulamanın izlenmesi
9. Değişiklikler sonrasında değerlendirmenin yenilenmesi

Risk değerlendirmesi bir defa hazırlanıp dosyada saklanan değişmez bir belge olarak görülmemelidir. Yeni ekipman alınması, iş akışının değişmesi, kaza yaşanması veya yeni bir tehlikenin ortaya çıkması durumunda yeniden incelenmesi gerekebilir.

Risklerden Korunma İlkeleri

Bir tehlikeye karşı alınacak önlemler belirlenirken yalnızca kişisel koruyucu donanıma başvurmak yeterli değildir. Öncelikle tehlikenin ortadan kaldırılması veya kaynağında kontrol edilmesi değerlendirilmelidir.

Kontrol önlemleri genel olarak şu sırayla düşünülebilir:

1. Tehlikeyi tamamen ortadan kaldırmak
2. Tehlikeli madde, ekipman veya yöntemi daha güvenli bir seçenekle değiştirmek
3. Mühendislik önlemleriyle çalışanı tehlikeden ayırmak
4. Çalışma yöntemlerini ve organizasyonu düzenlemek
5. Eğitim, talimat ve işaretlemeler kullanmak
6. Kişisel koruyucu donanım sağlamak

Örneğin yoğun toz oluşan bir işlemde yalnızca maske vermek yerine daha az toz oluşturan yöntemlerin seçilmesi, kapalı sistem kurulması ve etkili havalandırma sağlanması öncelikli olarak değerlendirilmelidir.

İş Kazası Nedir?

İş kazası, çalışma yaşamı içerisinde meydana gelen ve çalışanda bedensel ya da ruhsal zarara yol açabilen olayları ifade eder. Bir olayın hukuki açıdan iş kazası sayılıp sayılmayacağı, gerçekleştiği koşullar ve ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirilir.

İş kazalarının yaygın nedenleri arasında şunlar bulunabilir:

• Koruyucusuz makine ve ekipmanlar
• Yetkisiz müdahaleler
• Uygun olmayan çalışma yöntemleri
• Yetersiz bakım
• Düzensiz çalışma alanları
• Yetersiz eğitim
• Aşırı iş yükü ve yorgunluk
• İletişim eksikliği
• Risklerin yeterince değerlendirilmemesi
• Acil durum hazırlığının yetersiz olması

Kaza incelemelerinde yalnızca son hatayı yapan kişiye odaklanmak, olayın temel nedenlerinin görülmesini engelleyebilir. İş organizasyonu, ekipman tasarımı, eğitim, denetim ve yönetim kararları birlikte değerlendirilmelidir.

Ramak Kala Olay Nedir?

Ramak kala olay, yaralanma veya hasar meydana gelmeden atlatılan ancak uygun koşullarda ciddi sonuçlara yol açabilecek olaydır. Bir malzemenin çalışanın hemen yanına düşmesi veya bir aracın yayaya çarpmadan son anda durması buna örnek verilebilir.

Ramak kala olayların bildirilmesi, kaza gerçekleşmeden önce sistemdeki eksikliği fark etme fırsatı verir. Çalışanların cezalandırılma kaygısı yaşamadan bildirim yapabilmesi güçlü bir güvenlik kültürü açısından önemlidir.

Meslek Hastalığı Nedir?

Meslek hastalığı, çalışanın yaptığı işin niteliği veya çalışma koşullarındaki etkenler nedeniyle gelişebilen hastalıklardır. Etkilenme ani olabileceği gibi uzun süreli maruziyet sonucunda da ortaya çıkabilir.

Meslek hastalıklarıyla ilişkili risklere şu örnekler verilebilir:

• Gürültüye bağlı işitme kaybı
• Toz ve kimyasallara bağlı solunum sorunları
• Tekrarlayan hareketlere bağlı kas ve iskelet rahatsızlıkları
• Biyolojik etkenlere bağlı enfeksiyonlar
• Kimyasal maddelere bağlı cilt hastalıkları
• Uzun süreli titreşim maruziyetine bağlı rahatsızlıklar

Meslek hastalıklarının önlenmesinde maruziyetin ölçülmesi, mühendislik kontrolleri, sağlık gözetimi, uygun çalışma yöntemleri ve çalışan eğitimi birlikte değerlendirilmelidir.

İş Hijyeni Nedir?

İş hijyeni, çalışma ortamında sağlığı olumsuz etkileyebilecek faktörlerin belirlenmesi, ölçülmesi ve kontrol edilmesiyle ilgilenen alandır. Gürültü, toz, kimyasal buhar, sıcaklık, titreşim ve biyolojik etkenler iş hijyeni kapsamında incelenebilir.

İş hijyeni çalışmalarında:

• Maruziyet kaynakları belirlenir.
• Çalışanların etkilenme biçimleri incelenir.
• Gerekli ölçüm ve analizler yapılır.
• Sonuçlar ilgili sınırlar ve çalışma koşullarıyla değerlendirilir.
• Kontrol önlemleri geliştirilir.
• Önlemlerin etkinliği izlenir.

Fiziksel Risk Etmenleri

Fiziksel risk etmenleri, çalışma ortamının fiziksel özelliklerinden kaynaklanabilecek tehlikelerdir.

Başlıca fiziksel risk etmenleri şunlardır:

• Gürültü
• Titreşim
• Aydınlatma yetersizliği veya fazlalığı
• Uygun olmayan sıcaklık ve nem
• Radyasyon
• Basınç değişiklikleri
• Yetersiz havalandırma

Fiziksel risklerin kontrolü için kaynağa yönelik teknik önlemler, bakım, yalıtım, çalışma süresinin düzenlenmesi ve uygun kişisel koruyucu donanımlar kullanılabilir.

Kimyasal Risk Etmenleri

Kimyasal maddeler solunum, cilt teması, sindirim veya enjeksiyon yoluyla vücuda girebilir. Maddenin zararı yalnızca adından değil; miktarından, maruziyet süresinden, kullanım biçiminden ve diğer maddelerle etkileşiminden de etkilenir.

Kimyasallarla güvenli çalışmada şu konular önemlidir:

• Etiketleri ve güvenlik bilgi formlarını incelemek
• Uyumsuz kimyasalları birlikte depolamamak
• Uygun havalandırma sağlamak
• Kapları açık bırakmamak
• Dökülme ve sızıntı prosedürlerini bilmek
• Uygun eldiven, gözlük ve diğer koruyucuları kullanmak
• Kimyasalları yiyecek veya içecek kaplarına aktarmamak

Biyolojik Risk Etmenleri

Biyolojik riskler; bakteri, virüs, mantar, parazit ve diğer biyolojik etkenlerden kaynaklanabilir. Sağlık, laboratuvar, bakım, atık yönetimi, tarım ve gıda sektörlerinde biyolojik maruziyet daha belirgin olabilir.

Korunma yöntemleri arasında hijyen, uygun atık yönetimi, kesici ve delici alet güvenliği, aşılama, izolasyon önlemleri ve kişisel koruyucu donanımlar bulunabilir.

Psikososyal Risk Etmenleri

İş sağlığı ve güvenliği yalnızca fiziksel yaralanmalarla sınırlı değildir. İş organizasyonu ve çalışma ilişkileri de çalışan sağlığını etkileyebilir.

Psikososyal risklere şu örnekler verilebilir:

• Aşırı veya kontrol edilemeyen iş yükü
• Rol ve görev belirsizliği
• Uzun ve düzensiz çalışma saatleri
• İş yerinde şiddet ve taciz
• Yetersiz yönetici desteği
• Kararlara katılamama
• Sürekli zaman baskısı
• Uzaktan çalışmada sosyal izolasyon

Bu risklerin yönetiminde yalnızca çalışanlara stresle başa çıkma önerileri sunmak yeterli değildir. İş yükü, görev dağılımı, yöneticilik uygulamaları ve kurum kültürü de değerlendirilmelidir.

Ergonomi Nedir?

Ergonomi, işin, ekipmanın ve çalışma ortamının insanın fiziksel ve bilişsel özelliklerine uygun hâle getirilmesini amaçlar. Temel yaklaşım, çalışanın işe uyum sağlamasını beklemek yerine işi mümkün olduğunca çalışana uygun biçimde düzenlemektir.

Ergonomik riskler şu durumlarda ortaya çıkabilir:

• Uzun süre aynı pozisyonda çalışmak
• Tekrarlayan hareketler yapmak
• Uygun olmayan yükseklikte masa veya tezgâh kullanmak
• Ağır yükleri elle kaldırmak
• Sık uzanma, eğilme veya dönme hareketleri yapmak
• Yetersiz aydınlatmada çalışmak
• Ekran ve klavyenin yanlış konumlandırılması

Ekranlı Araçlarla Güvenli Çalışma

Bilgisayar başında çalışmak düşük riskli görünse de uzun süreli ve uygun olmayan çalışma düzeni göz yorgunluğu, boyun ve sırt ağrısı, el-bilek sorunları ve hareketsizlikle ilişkili sağlık sorunlarına katkıda bulunabilir.

Ekranlı çalışmalarda:

• Ekran uygun görüş mesafesinde konumlandırılmalıdır.
• Ekranın üst bölümü göz seviyesine yakın olmalıdır.
• Klavye ve fare rahat ulaşılabilir konumda bulunmalıdır.
• Bel ve sırt desteklenmelidir.
• Ayaklar zemine veya ayak desteğine basmalıdır.
• Düzenli olarak pozisyon değiştirilmelidir.
• Çalışma aralarında kısa hareketler yapılmalıdır.

Elle Kaldırma ve Taşıma İşleri

Yükün ağırlığı kadar şekli, tutulabilirliği, taşınacağı mesafe ve çalışma alanının düzeni de kaldırma riskini etkiler. Tek bir güvenli ağırlık sınırının her çalışan ve her koşul için geçerli olduğu düşünülmemelidir.

Elle taşıma öncesinde:

• Yükün ağırlığı ve dengesi değerlendirilmelidir.
• Taşıma yolu kontrol edilmelidir.
• Uygun kaldırma ekipmanı kullanılması düşünülmelidir.
• Gerekirse başka bir çalışandan yardım istenmelidir.
• Yük vücuda yakın tutulmalıdır.
• Taşıma sırasında ani dönme hareketlerinden kaçınılmalıdır.

Elektrikle Çalışmalarda Güvenlik

Elektrik çarpması, yanık, yangın ve patlama gibi ciddi sonuçlar doğurabilir. Elektrik tesisatları ve ekipmanları yalnızca yetkili kişiler tarafından kontrol edilmeli ve onarılmalıdır.

Temel elektrik güvenliği uygulamaları şunlardır:

• Hasarlı kablo ve prizleri kullanmamak
• Elektrik panolarının önünü kapatmamak
• Islak elle elektrik ekipmanına dokunmamak
• Uygun olmayan çoklu priz kullanımından kaçınmak
• Bakım öncesinde enerji izolasyonu yapmak
• Yetkisiz elektrik müdahalesinde bulunmamak
• Topraklama ve koruma sistemlerini düzenli kontrol etmek

Makine ve İş Ekipmanlarının Güvenli Kullanımı

Makinelerde hareketli parçalar, kesici yüzeyler, sıkışma noktaları, yüksek sıcaklık ve kontrolsüz enerji gibi tehlikeler bulunabilir.

Güvenli kullanım için:

• Makine koruyucuları çıkarılmamalıdır.
• Ekipman yalnızca eğitimli ve yetkili kişiler tarafından kullanılmalıdır.
• Bakım öncesinde enerji kaynakları güvenli biçimde izole edilmelidir.
• Acil durdurma sistemlerinin erişilebilir olması sağlanmalıdır.
• Üretici talimatlarına uyulmalıdır.
• Arızalı ekipman kullanılmamalı ve bildirilmelidir.

Kişisel Koruyucu Donanım Nedir?

Kişisel koruyucu donanım, çalışanı bir veya birden fazla riske karşı korumak amacıyla kullanılan ekipmandır. Baret, koruyucu gözlük, eldiven, kulak koruyucu, güvenlik ayakkabısı ve solunum koruyucuları bu grupta değerlendirilebilir.

KKD seçiminde:

• Korunulacak risk doğru belirlenmelidir.
• Donanım çalışana uygun olmalıdır.
• Birden fazla donanım birlikte kullanıldığında uyumluluk sağlanmalıdır.
• Çalışana kullanım eğitimi verilmelidir.
• Bakım, temizlik ve değişim koşulları açıklanmalıdır.
• Hasarlı donanım kullanılmamalıdır.

Kişisel koruyucu donanım, tehlikeyi ortadan kaldırmaz. Bu nedenle mümkün olan durumlarda öncelikle toplu korunma ve mühendislik önlemleri uygulanmalıdır.

Yangının Oluşma Nedenleri

Yangın; yanıcı madde, oksijen ve tutuşturucu kaynağın uygun koşullarda bir araya gelmesiyle oluşabilir. Elektrik arızaları, sıcak çalışmalar, sigara, yanıcı sıvılar ve uygun olmayan depolama yangın riskini artırabilir.

Yangından korunmak için:

• Yanıcı maddeler uygun alanlarda depolanmalıdır.
• Elektrik tesisatları kontrol edilmelidir.
• Kaçış yolları açık tutulmalıdır.
• Yangın söndürme ekipmanlarına erişim engellenmemelidir.
• Sıcak çalışma izinleri uygulanmalıdır.
• Çalışanlar alarm ve tahliye yöntemlerini bilmelidir.
• Acil durum tatbikatları gerçekleştirilmelidir.

Acil Durum Planı Nedir?

Acil durum planı; yangın, patlama, kimyasal sızıntı, doğal afet ve benzeri olaylarda yapılacak işlemleri önceden belirleyen düzenlemedir. Planın yalnızca yazılı olarak bulunması yeterli değildir; çalışanların görevlerini bilmesi ve uygulamanın tatbikatlarla sınanması gerekir.

Acil durum planlamasında:

• Olası acil durumlar belirlenir.
• Tahliye yolları ve toplanma alanları düzenlenir.
• Görevlendirilecek ekipler belirlenir.
• İletişim ve alarm yöntemleri oluşturulur.
• Özel desteğe ihtiyaç duyabilecek kişiler dikkate alınır.
• Dış kurumlarla iletişim bilgileri hazırlanır.
• Tatbikatlar ve plan güncellemeleri yapılır.

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri

Sağlık ve güvenlik işaretleri; yasakları, zorunlulukları, tehlikeleri, acil çıkışları ve güvenlik ekipmanlarının yerini çalışanlara hızlı biçimde bildirmeyi amaçlar.

İşaretlerin bulunması tek başına yeterli değildir. Çalışanların işaretlerin anlamını bilmesi, işaretlerin görünür ve güncel tutulması ve işaretlenen tehlikeye karşı gerekli teknik önlemlerin alınması gerekir.

İşyeri Temizliği ve Düzeni

Düzensiz çalışma alanları kayma, takılma, düşme, yangın ve ekipmana erişim sorunlarına neden olabilir. Temizlik ve düzen, yalnızca görsel bir konu değil, temel bir güvenlik önlemidir.

İş yerinde:

• Geçiş yolları açık tutulmalıdır.
• Dökülmeler zamanında temizlenmelidir.
• Kablolar uygun biçimde düzenlenmelidir.
• Atıklar belirlenen alanlarda toplanmalıdır.
• Acil çıkışlar malzemelerle kapatılmamalıdır.
• Alet ve ekipmanlar kullanım sonrasında yerlerine bırakılmalıdır.

Güvenlik Kültürü Nedir?

Güvenlik kültürü, bir iş yerindeki çalışanların ve yöneticilerin güvenlikle ilgili ortak değerlerini, tutumlarını ve davranışlarını ifade eder. Güvenliğin yalnızca denetim sırasında hatırlanması, güçlü bir güvenlik kültürü oluşturmaz.

Güvenlik kültürünün güçlenmesi için:

• Yöneticilerin güvenli davranışlara örnek olması
• Çalışanların tehlike bildirimlerinin dikkate alınması
• Kazalardan ve ramak kala olaylardan öğrenilmesi
• Üretim baskısının güvenliğin önüne geçirilmemesi
• Kuralların bütün çalışanlara eşit uygulanması
• Güvenli davranışların desteklenmesi
• Eğitimlerin gerçek iş koşullarıyla ilişkilendirilmesi

gerekir.

Çalışan Temsilcisi Ne Yapar?

Çalışan temsilcisi, çalışanların iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili görüşlerini iletmek, alınan önlemler hakkında çalışmalara katılmak ve iyileştirme önerilerinde bulunmak üzere görev alabilir.

Çalışan temsilcisinin görevini etkili biçimde yerine getirebilmesi için gerekli bilgiye erişmesi, çalışanlarla iletişim kurabilmesi ve görevinden dolayı hak kaybı yaşamaması önemlidir.

Sağlık Gözetimi Nedir?

Sağlık gözetimi, çalışanın sağlık durumunun yaptığı iş ve maruz kaldığı risklerle birlikte değerlendirilmesidir. İşe giriş ve periyodik muayeneler, çalışma ortamı riskleriyle ilişkili sağlık kontrolleri bu süreçte ele alınabilir.

Sağlık gözetiminin amacı yalnızca işe uygunluk belgesi düzenlemek değildir. Çalışma koşullarının sağlık üzerindeki etkilerini erken dönemde fark etmek ve gerekli koruyucu önlemleri geliştirmektir.

Temel İSG Eğitimi Kimler İçin Uygundur?

Temel iş sağlığı ve güvenliği bilgisi, sektör veya görev fark etmeksizin çalışma yaşamında bulunan herkes için önemlidir.

Program özellikle şu gruplar tarafından değerlendirilebilir:

• Çalışanlar
• İşverenler ve işveren vekilleri
• Yöneticiler ve ekip sorumluları
• İnsan kaynakları çalışanları
• İdari işler ve operasyon personeli
• Öğrenciler ve stajyerler
• Çalışma hayatına hazırlanan kişiler
• İSG farkındalığını geliştirmek isteyen profesyoneller

Eğitimin tamamlanması kişiye iş güvenliği uzmanı unvanı veya yetkisi kazandırmaz. İş güvenliği uzmanlığı, mevzuatta belirtilen eğitim, sınav ve belgelendirme koşullarına bağlı ayrı bir mesleki yetkinlik alanıdır.

Yönetmeliğe Uygun Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitiminde Hangi Konular Bulunur?

İstanbul Kent Üniversitesi Yaşam Boyu Eğitim Merkezi tarafından sunulan program 32 ders saatinden oluşmakta ve çevrim içi olarak yürütülmektedir. Programın resmî sayfasında 26 temel konu başlığı bulunmaktadır.

Eğitim kapsamında ele alınan başlıca konular şunlardır:

• İş sağlığı ve güvenliği kavram ve kurallarının gelişimi
• İş sağlığı ve güvenliğine genel bakış
• Güvenlik kültürü
• Kanunlarda iş sağlığı ve güvenliği
• Risk yönetimi ve değerlendirmesi
• Çalışma ortamı gözetimi
• İş hijyeni
• İşyeri bina ve eklentileri
• Fiziksel risk etmenleri
• Kimyasal risk etmenleri
• Biyolojik risk etmenleri
• Psikososyal risk etmenleri
• Ergonomi
• Korunma politikaları
• Kaynak işlerinde iş sağlığı ve güvenliği
• Elektrikle çalışmalarda güvenlik
• Kaldırma araçlarında iş sağlığı ve güvenliği
• Motorlu araçlarda iş sağlığı ve güvenliği
• El aletlerinde iş sağlığı ve güvenliği
• Yangın
• Acil durum planları
• Sağlık ve güvenlik işaretleri
• Ekranlı araçlarla çalışmalarda iş sağlığı ve güvenliği
• Elle kaldırma ve taşıma işleri
• Kişisel koruyucu donanımlar
• Sağlık gözetimi ve meslek hastalıkları
• Çalışan temsilcisi

Yönetmeliğe Uygun Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifika Programı, genel İSG farkındalığının yanında çalışma ortamlarında karşılaşılabilecek farklı risk gruplarını ve korunma yöntemlerini kapsamlı biçimde ele almaktadır.

İSG Eğitiminde İş Yerine Özgü Bilgiler Neden Gereklidir?

Genel İSG bilgisi güvenli davranış için ortak bir temel oluşturur. Ancak her iş yerinde kullanılan ekipmanlar, kimyasallar, çalışma yöntemleri ve acil durum koşulları farklıdır.

İş yerine özgü eğitimlerde şu konular bulunabilir:

• İş yerinin risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikeler
• Kullanılan makine ve ekipmanların güvenlik kuralları
• İş yerindeki kimyasallar ve güvenlik bilgi formları
• Acil çıkışlar ve toplanma alanları
• Yangın ve tahliye prosedürleri
• İşe özel kişisel koruyucu donanımlar
• Yetkilendirme ve çalışma izinleri
• Tehlike ve ramak kala bildirim yöntemi
• Kaza ve acil durumlarda iletişim kurulacak kişiler

Bu nedenle genel bir sertifika programı, çalışanın göreve başlamadan önce işveren tarafından verilmesi gereken işe başlama ve iş yerine özgü eğitimlerin yerine tek başına geçecek şekilde değerlendirilmemelidir.

İSG Eğitimlerinin Kalıcı Olması İçin Neler Yapılabilir?

Eğitim sonunda bilgi edinilmesi önemlidir; ancak güvenli davranışların iş süreçlerine aktarılması asıl hedeftir. Yalnızca sunum izlemek veya sınav tamamlamak uzun vadeli davranış değişikliği için yeterli olmayabilir.

Eğitimin etkinliğini artırmak için:

• İş yerinden gerçek örnekler kullanılabilir.
• Uygulamalı gösterimler yapılabilir.
• Çalışanların soru sorması teşvik edilebilir.
• Ramak kala olaylar eğitim konusu hâline getirilebilir.
• Kısa tekrar eğitimleri düzenlenebilir.
• Çalışma sahasında gözlem ve geri bildirim yapılabilir.
• Eğitimin anlaşılıp anlaşılmadığı değerlendirilir.
• İş süreçlerindeki değişikliklerden sonra bilgiler yenilenebilir.

İSG Eğitiminde Sık Yapılan Hatalar

İş sağlığı ve güvenliği eğitimini yalnızca belge düzenleme işlemi olarak görmek, eğitimin koruyucu etkisini azaltabilir.

Sık yapılan hatalar şunlardır:

• Her iş yerine aynı standart sunumu uygulamak
• İşe özgü riskleri eğitim dışında bırakmak
• Çalışanların eğitim seviyesini dikkate almamak
• Yalnızca mevzuat maddelerini okumak
• Uygulamalı konuları göstermemek
• Eğitimin anlaşılıp anlaşılmadığını ölçmemek
• Yeni ekipman ve süreçler sonrasında eğitimi yenilememek
• Katılım ve belgelendirme kayıtlarını eksik tutmak
• Eğitimi diğer İSG önlemlerinin yerine geçirmek
• Çalışan geri bildirimlerini dikkate almamak

Sık Sorulan Sorular

Temel iş sağlığı ve güvenliği nedir?

Temel iş sağlığı ve güvenliği, çalışanların iş yerindeki tehlikeleri tanımasını, riskleri anlamasını ve güvenli çalışma kurallarını uygulamasını sağlayan temel bilgi ve uygulamaları kapsar.

İSG eğitimi neden gereklidir?

İSG eğitimi, çalışanların karşılaşabilecekleri tehlikeleri fark etmelerine, doğru korunma yöntemlerini öğrenmelerine ve acil durumlarda uygun biçimde hareket etmelerine yardımcı olur.

Temel İSG eğitimi hangi konuları kapsar?

Çalışma mevzuatı, çalışanların hak ve sorumlulukları, risk değerlendirmesi, iş kazaları, meslek hastalıkları, fiziksel ve kimyasal riskler, ergonomi, yangın, acil durumlar ve kişisel koruyucu donanımlar temel konular arasındadır.

Tehlike ile risk aynı mıdır?

Hayır. Tehlike zarar verme potansiyelidir. Risk ise tehlikenin zarara yol açma olasılığı ve ortaya çıkabilecek sonucun ciddiyetiyle ilişkilidir.

Risk değerlendirmesi neden yapılır?

Risk değerlendirmesi, iş yerindeki tehlikeleri belirlemek ve bu tehlikelerden kaynaklanan riskleri kabul edilebilir seviyeye indirecek önlemleri planlamak amacıyla yapılır.

İSG eğitimi almak iş güvenliği uzmanlığı yetkisi verir mi?

Hayır. Temel İSG eğitimi veya sertifikası iş güvenliği uzmanı unvanı kazandırmaz. İş güvenliği uzmanlığı için ilgili mevzuatta düzenlenen ayrı koşullar bulunur.

Online İSG eğitimi alınabilir mi?

İSG eğitimlerinin hangi yöntemle verilebileceği iş yerinin tehlike sınıfına, eğitimin niteliğine ve güncel mevzuat hükümlerine göre değerlendirilmelidir. Uygulama gerektiren veya işe özgü konular için yüz yüze ve uygulamalı yöntemlere ihtiyaç duyulabilir.

Bireysel alınan İSG sertifikası iş yeri eğitiminin yerine geçer mi?

Bireysel eğitim genel bilgi ve farkındalık sağlayabilir. Ancak işverenin çalışanın yapacağı işe ve iş yerindeki gerçek risklere özgü eğitim verme, katılımı kayıt altına alma ve diğer mevzuat yükümlülüklerini yerine getirme sorumluluğu ayrıca devam eder.

İSG yalnızca tehlikeli iş yerleri için midir?

Hayır. Her çalışma ortamında farklı seviyelerde risk bulunabilir. Ofislerde ergonomi ve ekranlı çalışma, sağlık kuruluşlarında biyolojik riskler, üretimde makine güvenliği gibi farklı konular öne çıkar.

Ramak kala olay nedir?

Ramak kala olay, yaralanma veya hasar meydana gelmeden sonuçlanan ancak farklı koşullarda kazaya dönüşebilecek olaydır.

Kişisel koruyucu donanım kullanmak yeterli midir?

Hayır. KKD önemli bir korunma aracıdır ancak öncelikle tehlikenin ortadan kaldırılması, daha güvenli yöntemlerin seçilmesi ve toplu korunma önlemlerinin uygulanması gerekir.

İş kazalarını tamamen önlemek mümkün müdür?

Bütün riskleri sıfırlamak her zaman mümkün olmayabilir. Ancak sistemli risk değerlendirmesi, güvenli ekipman, eğitim, denetim ve çalışan katılımıyla kazaların oluşma olasılığı önemli ölçüde azaltılabilir.

Ergonomi yalnızca ofis çalışanları için midir?

Hayır. Ergonomi; ofislerden üretim hatlarına, sağlık hizmetlerinden depolara kadar bütün çalışma alanlarında işin insana uygun hâle getirilmesiyle ilgilidir.

İSG eğitimleri bir kez mi verilir?

Eğitimlerin yenilenme ihtiyacı iş yerinin tehlike sınıfına, görev değişikliklerine, yeni risklere, kazalara ve güncel mevzuat koşullarına göre belirlenir. Eğitim, çalışma yaşamı boyunca güncellenmesi gereken bir süreçtir.

İSG eğitiminden kim sorumludur?

Çalışanların gerekli İSG eğitimlerini almasını sağlama sorumluluğu işverene aittir. Çalışanlar da eğitimlere katılmak ve öğrendikleri güvenlik kurallarını uygulamakla yükümlüdür.

Program kaç ders saatidir?

İstanbul Kent Üniversitesi Yönetmeliğe Uygun Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifika Programı 32 ders saatinden oluşmaktadır.

Güvenliği Bir Belge Değil, Günlük Çalışma Kültürü Hâline Getirin

İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca bir eğitim belgesine veya yasal kontrol listesine indirgenmemelidir. Etkili bir İSG sistemi; tehlikelerin fark edilmesini, risklerin kaynağında kontrol edilmesini, çalışanların sürece katılmasını ve çalışma koşullarının sürekli geliştirilmesini gerektirir.

Temel eğitim, çalışanların ortak bir güvenlik dili geliştirmesine yardımcı olur. Bununla birlikte güvenliğin gerçek çalışma ortamında sürdürülebilmesi için iş yerine özgü talimatlar, risk değerlendirmesi, sağlık gözetimi, uygun ekipman, etkili denetim ve acil durum hazırlığı birlikte yürütülmelidir.

İş kazalarının önlenmesi yalnızca bireysel dikkate bağlı değildir. Güvenli tasarım, doğru iş organizasyonu, yöneticilerin kararlılığı ve çalışanların bildirim yapabildiği açık bir kurum kültürü belirleyici rol oynar.

İstanbul Kent Üniversitesi Yönetmeliğe Uygun Temel İş Sağlığı ve Güvenliği Sertifika Programı, risk yönetiminden iş hijyenine, ergonomiden yangın ve acil durumlara, teknik güvenlik konularından sağlık gözetimine uzanan kapsamlı içeriğiyle iş sağlığı ve güvenliği farkındalığının geliştirilmesini desteklemektedir.