Asgari Ücret Nasıl Belirlenir? 2027 Zam Süreci

Asgari Ücret Nasıl Belirlenir? 2027 Zam Süreci ve Merak Edilenler

Yeni yıl yaklaşırken milyonlarca çalışanın gündeminde asgari ücret görüşmeleri yer alıyor. Özellikle 2027 asgari ücretinin ne kadar olacağı, zam oranının nasıl hesaplanacağı ve yeni maaşların ne zaman geçerli olacağı merak ediliyor. Türkiye'de asgari ücret, yalnızca enflasyon oranına göre otomatik biçimde belirlenen bir tutar değildir. Yasal düzenlemeler çerçevesinde işçi, işveren ve kamu temsilcilerinin yer aldığı Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından kararlaştırılır. Bu süreçte ekonomik koşullar, çalışanların geçim ihtiyaçları ve çeşitli sosyal ve ekonomik göstergeler değerlendirilir. Peki, asgari ücret nasıl belirlenir, 2027 zam görüşmeleri ne zaman başlayacak ve net-brüt maaş hesabı nasıl yapılır? İşte 2026 yılına ait doğrulanmış rakamlar, 2027 sürecine ilişkin bilgiler ve merak edilen sorular.

Kısa cevap: Türkiye'de asgari ücret, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının çağrısıyla toplanan Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenir. Komisyonun yapısında kamu, işçi ve işveren kesiminden beşer temsilci bulunur. Görüşmelerde çalışanların geçim koşulları ile ekonomik ve sosyal göstergeler değerlendirilir. Karar Resmî Gazete'de yayımlanır ve belirtilen tarihte yürürlüğe girer. 30 Ekim 2026 itibarıyla 2027 asgari ücret tutarı henüz açıklanmamıştır.

2027 Asgari Ücret Belli Oldu mu?

Hayır. 30 Ekim 2026 itibarıyla 2027 yılı için geçerli olacak net ve brüt asgari ücret tutarları resmî olarak açıklanmamıştır.

2027 yılına yönelik zam oranları hakkında farklı tahminler yapılabilir. Ancak bu tahminler, Asgari Ücret Tespit Komisyonunun kararı yerine geçmez.

Yeni tutarın kesinleşmesi için komisyon sürecinin tamamlanması ve kararın resmî olarak duyurulması gerekir.

Güncel durum: Bu yazıda yer alan 2027 zam senaryoları yalnızca hesaplama örnekleridir. Kesinleşmiş asgari ücret, resmî zam oranı veya hükümet kararı olarak değerlendirilmemelidir.

2026 Yılında Asgari Ücret Ne Kadar?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının açıkladığı verilere göre 1 Ocak 2026 ile 31 Aralık 2026 arasında geçerli olan asgari ücret tutarları şöyledir:

Ücret Kalemi	2026 Tutarı
Brüt asgari ücret	33.030,00 TL
SGK işçi primi (%14)	4.624,20 TL
İşsizlik sigortası işçi primi (%1)	330,30 TL
Toplam işçi kesintisi	4.954,50 TL
Net asgari ücret	28.075,50 TL

Bu rakamlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının yayımladığı 2026 yılı ücret hesaplamasına dayanmaktadır.

Asgari Ücret Nedir?

Asgari ücret, işçilere normal bir çalışma günü karşılığında ödenmesi gereken ve ilgili mevzuata göre belirlenen en düşük ücret düzeyidir.

Türkiye'de asgari ücretin belirlenmesine ilişkin temel yasal dayanaklardan biri 4857 sayılı İş Kanunu'nun 39. maddesidir. Asgari Ücret Yönetmeliği ise ücretin belirlenme esaslarını ve komisyonun çalışma usullerini düzenler.

Asgari Ücretin Amacı Nedir?

Çalışanlar için yasal bir ücret alt sınırı oluşturmak
Ücret belirleme sürecinde temel bir standart sağlamak
Çalışanların geçim koşullarını dikkate almak
İşçi ve işveren ilişkilerinde yasal çerçeve oluşturmak

Asgari ücret, çalışanların ücret haklarını korumaya yönelik temel düzenlemelerden biridir. Ancak asgari ücretin düzeyi ve satın alma gücü ayrı ekonomik değerlendirmeler gerektirir.

Asgari Ücret Nasıl Belirlenir?

Asgari ücretin belirlenmesi, ilgili mevzuat doğrultusunda yürütülen resmî bir süreçtir. Görüşmelerin başlangıcından kararın yayımlanmasına kadar birden fazla aşama bulunur.

1. Komisyon Toplantıya Çağrılır

Asgari Ücret Tespit Komisyonu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının çağrısıyla toplanır. Görüşmelerin gündemi ve çalışma süreci bu çerçevede yürütülür.

2. Ekonomik ve Sosyal Veriler Değerlendirilir

Ücret belirlenirken çalışanların geçim ihtiyaçları, ülkenin ekonomik ve sosyal durumu ve ilgili göstergeler değerlendirilir.

3. İşçi ve İşveren Kesimlerinin Görüşleri Ele Alınır

Komisyon yapısında işçi ve işveren temsilcileri bulunur. Taraflar ücret düzeyine ve ekonomik koşullara ilişkin görüşlerini ortaya koyabilir.

4. Komisyon Karar Verir

Komisyon, mevzuatta belirtilen toplantı ve karar esaslarına göre asgari ücreti belirler. Kararın gerekçeye dayanması gerekir.

5. Karar Resmî Gazete'de Yayımlanır

Belirlenen asgari ücret, Resmî Gazete'de yayımlanan karar doğrultusunda belirtilen tarihte yürürlüğe girer.

Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kimlerden Oluşur?

Asgari Ücret Yönetmeliği'nde düzenlenen komisyon yapısında toplam 15 temsilci yer alır.

Temsil Edilen Kesim	Üye Sayısı
Kamu temsilcileri	5
İşçi temsilcileri	5
İşveren temsilcileri	5
Toplam	15

Komisyonun çalışma usulleri ve temsil yapısına ilişkin güncel mevzuat hükümleri esas alınmalıdır.

Asgari Ücret Komisyonu Nasıl Karar Alır?

Yönetmelikteki karar esaslarına göre komisyon en az 10 üyenin katılımıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar verir. Oyların eşitliği durumunda başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılır.

Komisyonun ücretin belirlenmesine ilişkin kararı kesindir. Bununla birlikte kararın hukuka uygunluğu konusu, ilgili hukuk kuralları çerçevesinde ayrıca değerlendirilebilir.

2027 Asgari Ücret Görüşmeleri Ne Zaman Başlayacak?

2027 yılı asgari ücretinin belirlenmesine yönelik görüşmelerin, önceki yıllardaki uygulamalara benzer şekilde 2026 Aralık ayında yürütülmesi beklenmektedir.

Ancak 30 Ekim 2026 itibarıyla toplantıların kesin başlangıç tarihi ve görüşme takvimi resmî olarak netleşmiş değildir.

Önceki Yıllarda Süreç Nasıl İşledi?

2026 yılında geçerli olan asgari ücretin belirlenmesi için görüşmeler 12 Aralık 2025 tarihinde başlamış, yeni ücret 23 Aralık 2025 tarihinde kamuoyuna açıklanmıştır.

2027 yılı için de benzer bir takvim izlenebilir. Bununla birlikte geçmiş yıllardaki tarihler, yeni görüşmelerin kesin takvimini belirlemez.

Aşama	2027 İçin Durum
Komisyon toplantı çağrısı	Resmî duyuru bekleniyor
Görüşmelerin başlaması	Aralık 2026 bekleniyor
Yeni ücretin açıklanması	Kesin tarih açıklanmadı
Resmî Gazete'de yayımlanması	Komisyon kararı sonrasında
Yeni ücretin uygulanması	Kararda belirtilen tarihte; olağan beklenti 1 Ocak 2027

Asgari Ücret Belirlenirken Hangi Kriterler Dikkate Alınır?

Asgari ücretin belirlenmesi, tek bir ekonomik göstergenin doğrudan maaşa uygulanması şeklinde gerçekleşmez.

Enflasyon

Enflasyon, mal ve hizmetlerin genel fiyat düzeyindeki artışı ifade eder. Çalışanların satın alma gücü açısından önemli bir göstergedir.

Geçim Koşulları

Barınma, gıda, ulaşım ve diğer temel ihtiyaçlara ilişkin harcamalar, ücret düzeyi tartışmalarında önem taşır.

Ekonomik Büyüme ve Verimlilik

Üretim, verimlilik ve genel ekonomik koşullar ücret politikalarına ilişkin değerlendirmelerde ele alınabilir.

İstihdam ve İşveren Maliyetleri

Ücret artışlarının işletmelerin toplam iş gücü maliyetleri üzerindeki etkileri de görüşmelerde tartışılabilir.

İşçi ve İşveren Temsilcilerinin Görüşleri

Komisyon sürecinde farklı kesimlerin talepleri ve değerlendirmeleri dikkate alınır.

Bu unsurların bulunması, herhangi bir göstergenin zam oranını tek başına belirlediği anlamına gelmez.

Asgari Ücret Zammı Enflasyona Göre mi Yapılır?

Asgari ücret zammı doğrudan ve otomatik olarak enflasyon oranına eşitlenmez.

Enflasyon verileri ücretin satın alma gücü bakımından önemli olmakla birlikte, komisyonun belirleyeceği artış oranı yalnızca açıklanan yıllık enflasyon rakamından ibaret değildir.

Enflasyon ile Zam Oranı Arasındaki Fark

Örneğin bir yılda fiyatlar genel düzeyi yüzde 20 artmışsa, maaşa yapılan yüzde 20'lik nominal artışın satın alma gücü üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Benzer biçimde ücret artışının enflasyonun altında veya üzerinde kalması, çalışanın reel gelirini farklı biçimlerde etkileyebilir.

Önemli ayrım: Nominal zam, maaşın TL cinsinden ne kadar arttığını gösterir. Reel ücret değişimi ise fiyat artışları dikkate alındığında satın alma gücünün nasıl değiştiğini ifade eder.

2027 Asgari Ücret Zam Hesaplama Örnekleri

2027 asgari ücretine ilişkin kesin zam oranı henüz açıklanmadığından, aşağıdaki tablo yalnızca farklı artış oranlarının matematiksel etkisini göstermek amacıyla hazırlanmıştır.

Hesaplamalarda 2026 net asgari ücret tutarı olan 28.075,50 TL esas alınmıştır.

Örnek Zam Oranı	Hesaplanan Net Tutar	Yaklaşık Artış
%15	32.286,83 TL	4.211,33 TL
%20	33.690,60 TL	5.615,10 TL
%25	35.094,38 TL	7.018,88 TL
%30	36.498,15 TL	8.422,65 TL
%35	37.901,93 TL	9.826,43 TL
%40	39.305,70 TL	11.230,20 TL

Uyarı: Bu rakamlar 2027 için resmî ücret tahmini değildir. Mevcut net ücret üzerine aynı oranda matematiksel artış uygulanarak elde edilmiştir. 2027'de yürürlükte olacak prim, vergi ve diğer mevzuat koşulları gerçek net tutarı etkileyebilir.

Asgari Ücret Zam Oranı Nasıl Hesaplanır?

Bir ücretin zamlı tutarını hesaplamak için mevcut ücret, artış oranıyla çarpılır ve bulunan artış mevcut ücrete eklenir.

Formül:

Zamlı ücret = Mevcut ücret × (1 + Zam oranı / 100)

Örneğin 28.075,50 TL tutarındaki bir ücretin yüzde 20 artırılması durumunda:

28.075,50 × 1,20 = 33.690,60 TL

Bu hesaplama yalnızca verilen ücret ve artış oranına ilişkin matematiksel bir örnektir.

Net Asgari Ücret ile Brüt Asgari Ücret Arasındaki Fark Nedir?

Brüt ücret, çalışanın yasal kesintiler uygulanmadan önceki ücretidir. Net ücret ise ilgili kesintiler sonrasında çalışana ödenecek tutarı ifade eder.

2026 yılında asgari ücretin net hesaplamasında brüt tutardan SGK işçi primi ve işsizlik sigortası işçi primi düşülmektedir.

Özellik	Brüt Asgari Ücret	Net Asgari Ücret
Tanım	Kesintiler öncesindeki ücret	Kesintiler sonrasındaki ücret
2026 tutarı	33.030,00 TL	28.075,50 TL
Kesintiler	Henüz uygulanmamıştır	İlgili işçi primleri düşülmüştür
Kullanım	Bordro ve çeşitli yasal hesaplamalar	Çalışanın eline geçen ücret

2026 Net Asgari Ücret Nasıl Hesaplanıyor?

2026 yılında:

Brüt ücret: 33.030,00 TL
SGK işçi primi: 4.624,20 TL
İşsizlik sigortası işçi primi: 330,30 TL
Net ücret: 28.075,50 TL

Asgari ücrete uygulanan gelir ve damga vergisi istisnaları da net ücret hesabında dikkate alınır. Farklı ücret düzeyleri ve özel bordro durumları için hesaplama değişebilir.

Asgari Ücretin İşverene Maliyeti Ne Kadar?

İşverenin bir çalışan için katlandığı toplam maliyet yalnızca brüt ücretten oluşmaz. İşveren sigorta primleri ve işsizlik sigortası işveren payı da toplam maliyetin parçasıdır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının 2026 verilerine göre farklı prim indirimi durumlarında maliyetler şöyledir:

2026 İşveren Maliyeti	Aylık Tutar
İmalat sektörü, 5 puan SGK prim indirimiyle	39.223,13 TL
Diğer sektörler, 2 puan SGK prim indirimiyle	40.214,03 TL
SGK prim indirimi olmadan	40.874,63 TL

Bu tutarlar 2026 yılına aittir. İşveren maliyeti; geçerli prim oranlarına, teşviklere ve diğer yasal koşullara göre değişebilir.

Son Yıllarda Asgari Ücret Ne Kadar Arttı?

Türkiye'de asgari ücret son yıllarda farklı oranlarda artırılmıştır. Aşağıdaki tablo, resmî verilere göre 2023-2026 dönemindeki net ücretleri göstermektedir.

Dönem	Net Asgari Ücret
2023 Ocak-Haziran	8.506,80 TL
2023 Temmuz-Aralık	11.402,32 TL
2024	17.002,12 TL
2025	22.104,67 TL
2026	28.075,50 TL
2027	Henüz açıklanmadı

2026 yılı için belirlenen net asgari ücret, 2025 yılına göre yaklaşık yüzde 27 oranında artırılmıştır.

Geçmiş yıllardaki artış oranları, 2027 yılında aynı oranda zam yapılacağını göstermez.

Asgari Ücrete Yılda Kaç Kez Zam Yapılır?

Türkiye'de son yıllarda asgari ücret çoğunlukla yılbaşında yeniden belirlenmiştir. Bununla birlikte bazı dönemlerde yıl ortasında da ücret artışına gidilmiştir.

Örneğin 2022 ve 2023 yıllarında ocak ayındaki düzenlemelere ek olarak temmuz ayında da asgari ücret artırılmıştır.

2027'de Ara Zam Olacak mı?

30 Ekim 2026 itibarıyla 2027 yılında asgari ücrete ara zam yapılacağına ilişkin kesinleşmiş bir karar bulunmamaktadır.

Ara zam ihtimaliyle ilgili değerlendirmeler, resmî karar açıklanmadıkça beklenti veya yorum niteliğindedir.

Asgari Ücret Artınca Bütün Maaşlar Artar mı?

Asgari ücretin yükselmesi, asgari ücretin üzerinde maaş alan herkesin aynı oranda zam alacağı anlamına gelmez.

Yeni asgari ücret, ilgili kapsamda çalışanlar için yasal ücret alt sınırını değiştirir. Ancak asgari ücretin üzerinde maaş alan çalışanlara yapılacak artışlar iş sözleşmeleri, toplu iş sözleşmeleri ve ilgili diğer düzenlemelere göre farklılaşabilir.

Örnek

Bir çalışanın maaşı yeni asgari ücretin altında kalıyorsa, ücretin yasal alt sınırın altında olmaması gerekir.

Buna karşılık asgari ücretin üzerinde maaş alan bir çalışanın ücretine, yalnızca asgari ücret arttığı için otomatik olarak aynı oranda zam yapılması genel bir kural değildir.

Asgari Ücret Artışı Hangi Ödemeleri Etkileyebilir?

Asgari ücretteki değişiklikler, doğrudan ücret ödemelerinin yanı sıra bazı prim, katkı ve yasal hesaplama tutarlarını da etkileyebilir.

SGK Primleri

Sigorta primine esas kazanç alt sınırı, ilgili mevzuat çerçevesinde asgari ücretle bağlantılıdır. Asgari ücretin değişmesi bu sınırı etkileyebilir.

İşsizlik Sigortası

İşsizlik ödeneğinin hesaplanmasında sigortalının önceki kazançları ve mevzuattaki üst sınırlar dikkate alınır. Brüt asgari ücret, ilgili üst sınır hesabında rol oynar.

Genel Sağlık Sigortası

Belirli sigortalılık ve prim ödeme durumlarında brüt asgari ücret, prim hesaplamaları açısından önem taşıyabilir.

İşveren Primleri

Asgari ücret artışı, işverenin prim yükümlülükleri ve toplam personel maliyetleri üzerinde etkili olabilir.

Bu ödemelerin tamamı asgari ücretle aynı oranda artmaz. Her biri için ilgili yasal hesaplama kuralları uygulanır.

2027 Asgari Ücret Zammı Çalışanların Alım Gücünü Nasıl Etkiler?

Asgari ücrette yapılacak nominal artış, çalışanın eline geçen TL miktarını yükseltebilir. Ancak satın alma gücünün nasıl değişeceğini anlamak için fiyat artışlarını da değerlendirmek gerekir.

Nominal Ücret Nedir?

Çalışanın maaş bordrosunda yer alan parasal ücret tutarıdır.

Reel Ücret Nedir?

Ücretin fiyat düzeyine göre düzeltilmiş, satın alma gücünü yansıtan değeridir.

Örneğin ücret yüzde 25 artarken genel fiyat düzeyi aynı dönemde yüzde 30 yükselirse, nominal ücret artmış olsa da reel ücret gerileyebilir.

Bu nedenle asgari ücret değerlendirmelerinde yalnızca zam oranına değil, enflasyona ve yaşam maliyetine de bakılması gerekir.

2027 Asgari Ücret Ne Zaman Hesaplara Yatacak?

Yeni asgari ücretin ödeme tarihleri, kararın yürürlük tarihi ve işyerinin ücret ödeme düzenine göre değerlendirilir.

2027 asgari ücretinin 1 Ocak 2027'den itibaren geçerli olacak şekilde belirlenmesi durumunda, ocak ayındaki çalışmaya ilişkin ücret yeni tutar üzerinden hesaplanacaktır.

Ancak çalışanın hesabına ödeme yapılacağı gün, işyerindeki ücret ödeme takvimine bağlıdır. Bu nedenle herkes için tek bir maaş yatış tarihi bulunmaz.

2027 Asgari Ücret Açıklamasını Nereden Öğrenebiliriz?

Asgari ücret hakkında kesin bilgi edinmek için resmî kaynakların takip edilmesi önemlidir.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı: Komisyon sürecine ve yeni ücret tutarına ilişkin açıklamalar
Resmî Gazete: Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararları
Sosyal Güvenlik Kurumu: Prim ve sigortalılık uygulamalarına ilişkin duyurular
TÜİK: Enflasyon ve diğer ekonomik istatistikler

Özellikle sosyal medyada paylaşılan zam oranları ve maaş tabloları, resmî açıklamayla karşılaştırılmadan kesin bilgi olarak kabul edilmemelidir.

Asgari Ücret Hakkında Sık Sorulan Sorular

1. Asgari ücret nasıl belirlenir?

Asgari ücret, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının çağrısıyla toplanan Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenir.

2. 2027 asgari ücret belli oldu mu?

30 Ekim 2026 itibarıyla 2027 yılı için geçerli olacak net ve brüt asgari ücret tutarları henüz resmî olarak açıklanmamıştır.

3. 2027 asgari ücret görüşmeleri ne zaman başlayacak?

Geçmiş yıllardaki uygulamalara göre Aralık 2026'da başlaması beklenmektedir. Kesin tarih için resmî açıklama takip edilmelidir.

4. 2026 net asgari ücret ne kadar?

2026 yılında geçerli net asgari ücret 28.075,50 TL'dir.

5. 2026 brüt asgari ücret ne kadar?

2026 yılında geçerli brüt asgari ücret 33.030,00 TL'dir.

6. Asgari ücret komisyonu kaç kişiden oluşur?

Asgari Ücret Yönetmeliği'nde düzenlenen yapıya göre kamu, işçi ve işveren kesimlerinden beşer temsilci olmak üzere toplam 15 üyeden oluşur.

7. Asgari ücret zammı enflasyona göre mi yapılır?

Enflasyon önemli göstergelerden biridir ancak asgari ücret artışı otomatik olarak enflasyon oranına eşitlenmez.

8. Net ve brüt asgari ücret arasındaki fark nedir?

Brüt ücret kesintiler öncesindeki tutarı, net ücret ise yasal kesintiler sonrasında çalışanın eline geçen tutarı ifade eder.

9. 2027 asgari ücrete yüzde 30 zam yapılırsa ne kadar olur?

2026 net ücretine doğrudan yüzde 30 matematiksel artış uygulanırsa 36.498,15 TL elde edilir. Bu rakam resmî 2027 ücreti değildir.

10. Asgari ücrete yılda iki kez zam yapılabilir mi?

Evet, geçmiş yıllarda yıl ortası düzenlemeleri yapılmıştır. Ancak her yıl ikinci zam yapılması zorunlu değildir.

11. Asgari ücret artınca bütün maaşlar yükselir mi?

Asgari ücretin üzerindeki maaşların otomatik olarak aynı oranda artırılması genel bir yasal kural değildir. Sözleşmeler ve ilgili düzenlemeler önemlidir.

12. Asgari ücretin işverene maliyeti nedir?

Brüt ücret ile işverenin ödemesi gereken ilgili sigorta ve işsizlik sigortası primlerinden oluşur. Teşvik ve indirimlere göre değişebilir.

13. Yeni asgari ücret ne zaman geçerli olur?

Resmî Gazete'de yayımlanan kararda belirtilen tarihte yürürlüğe girer. Yıllık düzenlemelerde genellikle 1 Ocak tarihi esas alınır.

14. Asgari ücret zammı nasıl hesaplanır?

Mevcut ücret, bir artı zam oranının yüzde karşılığıyla çarpılarak zamlı tutar hesaplanır. Net bordro hesabı ise yürürlükteki kesinti kurallarına bağlıdır.

15. 2027 asgari ücret nereden öğrenilir?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının açıklamalarından ve Resmî Gazete'de yayımlanan komisyon kararından öğrenilebilir.

Sonuç: 2027 Asgari Ücret Sürecinde Resmî Açıklamalar Esas Alınmalı

Asgari ücret, Türkiye'de milyonlarca çalışanı doğrudan ilgilendiren önemli bir ücret düzenlemesidir. Ücretin belirlenmesi, Asgari Ücret Tespit Komisyonunun yasal çerçevede yürüttüğü görüşmeler sonucunda gerçekleşir.

2026 yılında net asgari ücret 28.075,50 TL, brüt asgari ücret ise 33.030,00 TL olarak uygulanmaktadır. 2027 yılına ilişkin yeni tutar ise 30 Ekim 2026 itibarıyla henüz kesinleşmemiştir.

Özetle: 2027 asgari ücretini değerlendirirken tahmini zam oranlarıyla resmî kararları birbirinden ayırmak gerekir. Kesin tutar, komisyon kararının açıklanması ve ilgili resmî işlemlerin tamamlanmasıyla netleşecektir.

Kaynaklar ve Resmî Bağlantılar

Son güncelleme: 30 Ekim 2026. Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Ücret, bordro ve yasal haklarla ilgili işlemlerde güncel mevzuat ve resmî kararlar esas alınmalıdır.