İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifikası ile Zamanaşımı 2025: Hangi Alacak Kaç Yılda?

İşçi ve işveren ilişkisi, birçok yasal hakkı ve yükümlülüğü beraberinde getirir. İş sözleşmesinin devamı sırasında veya sona ermesiyle birlikte ortaya çıkan alacaklar, belirli süreler içinde talep edilmediği takdirde zamanaşımına uğrar. Zamanaşımı, bir hakkın belirli bir süre içinde kullanılmaması durumunda dava açma hakkının düşmesi olarak tanımlanabilir. Bu durum, hem işçiler için hak kaybı riskini hem de işverenler için hukuki belirsizliği beraberinde getirir.

Özellikle 2017 yılında yapılan yasal düzenlemelerle birlikte işçilik alacakları zamanaşımı sürelerinde önemli değişiklikler yaşanmış, bu da uygulamada bazı karmaşıklıklara yol açmıştır. "Hangi alacak kaç yılda zamanaşımına uğrar" sorusu, iş hukuku alanında en sık karşılaşılan sorulardan biridir. Yanlış bilinen veya göz ardı edilen zamanaşımı süreleri, tarafların ciddi hak kayıplarına uğramasına neden olabilir.

Bu kapsamlı blog yazımızda, "İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifikası ile Zamanaşımı 2025: Hangi Alacak Kaç Yılda?" konusunu derinlemesine inceleyeceğiz. İşçilik alacaklarında zamanaşımının genel esaslarından başlayarak, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, ücret alacakları, yıllık izin ücreti, fazla mesai ücreti gibi temel işçilik alacaklarındaki güncel zamanaşımı sürelerini, zamanaşımının başlangıç anını ve kesilmesi/durması hallerini Yargıtay kararları ışığında detaylı bir şekilde ele alacağız. Amacımız, bu hassas alanda hem işverenleri hem de çalışanları doğru bilgilendirmek ve eksiksiz bir rehber sunmaktır.

İşçilik Alacaklarında Zamanaşımının Genel Esasları ve Başlangıcı

Zamanaşımı, Türk hukukunda, bir hakkın yasal bir süre içinde kullanılmaması nedeniyle o hakkın dava yoluyla ileri sürülme imkanının ortadan kalkmasıdır. İş hukukunda "işçilik alacakları zamanaşımı" ise, işçi alacaklarının belirli süreler içinde talep edilmemesi halinde bu alacakların dava edilebilirliğini kaybetmesidir. Zamanaşımı def'i, yargılama aşamasında ileri sürüldüğünde, hakim tarafından re'sen dikkate alınmaz.

Zamanaşımının Başlangıcı: Türk Borçlar Kanunu'nun genel hükümlerine göre ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, zamanaşımı alacağın muaccel olduğu (talep edilebilir hale geldiği) tarihten itibaren işlemeye başlar. İşçilik alacaklarında bu durum genellikle iş sözleşmesinin sona erdiği tarih veya alacağın doğduğu tarihtir.

Örneğin, ücret alacağı her ayın sonunda muaccel olurken, kıdem tazminatı gibi alacaklar iş sözleşmesinin feshinden sonra muaccel hale gelir. Bu durum, her bir alacak kalemi için zamanaşımı süresinin başlangıcını farklı kılar ve "işçi alacakları zamanaşımı başlangıcı" konusunda dikkatli olunmasını gerektirir.

Zamanaşımının Niteliği: Zamanaşımı, usul hukukuna ilişkin bir def'i (itiraz) olup, hakimin re'sen dikkate alması gereken bir husus değildir. Yani, işveren veya davalı tarafça "zamanaşımı def'i" ileri sürülmedikçe, hakim zamanaşımına uğramış bir alacak için bile hüküm kurabilir. Bu nedenle, işverenlerin bu hususu göz önünde bulundurarak davalarda zamanında ve usulüne uygun olarak zamanaşımı itirazında bulunmaları büyük önem taşır.

Kıdem ve İhbar Tazminatı Zamanaşımı Süreleri (2025 Durumu)

Kıdem ve ihbar tazminatları, işçinin iş sözleşmesinin sona ermesiyle ortaya çıkan en önemli alacak kalemlerindendir. Bu tazminatların "kıdem tazminatı zamanaşımı süresi" ve "ihbar tazminatı zamanaşımı" süreleri, 2017 yılında yapılan yasal değişikliklerle yeniden düzenlenmiştir.

2017 Öncesi ve Sonrası Durum:

• 2017 Öncesi: 25.10.2017 tarihinden önce iş sözleşmesi feshedilen işçilik alacaklarında (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti alacağı, kötü niyet tazminatı vb.) Borçlar Kanunu'nun 125. maddesindeki genel zamanaşımı süresi olan 10 yıl uygulanmaktaydı.
• 2017 Sonrası: 25.10.2017 tarihinde yürürlüğe giren 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile İş Kanunu'na eklenen Geçici 8. madde uyarınca, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötü niyet tazminatı, ayrımcılık tazminatı ve İş Kanunu’na dayalı sendikal tazminat alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıla indirilmiştir. Bu düzenleme, iş sözleşmesinin 25.10.2017 tarihinden sonra sona ermesi durumunda uygulanır.

Zamanaşımı Başlangıcı: Hem kıdem hem de ihbar tazminatında zamanaşımı, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu tarihten itibaren 5 yıl içinde dava açılmadığı takdirde, bu alacaklar zamanaşımına uğrar. "2025 kıdem tazminatı zamanaşımı" hesaplaması yapılırken, 2017 düzenlemesinin etkisi göz önünde bulundurulmalıdır.

Özel Durumlar: Geçici 8. maddeye göre, 25.10.2017 tarihinden önce sona eren iş sözleşmelerinden kaynaklanan alacaklarda dahi, zamanaşımı süresi henüz dolmamış ise, bu süre de yasanın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 5 yıl olarak işlemeye başlar. Yani, 25.10.2017 tarihinde 10 yıllık zamanaşımı süresi devam eden alacaklar için de en geç 25.10.2022 tarihine kadar dava açılması gerekiyordu. Bu durum, "zamanaşımı def'i nedir" sorusunun hukuki önemini artırır.

Ücret Alacağı ve Fazla Mesai Zamanaşımı Süreleri

İşçinin en temel alacağı olan ücret ve fazla mesai alacakları da belirli zamanaşımı sürelerine tabidir. Bu süreler, diğer tazminat alacaklarından farklılık gösterir ve "ücret alacağı zamanaşımı" ile "fazla mesai zamanaşımı" konularında ayrı bir dikkat gerektirir.

Ücret Alacağı Zamanaşımı: İş Kanunu'nun 32. maddesinde, ücret alacaklarında zamanaşımı süresinin 5 yıl olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu 5 yıllık zamanaşımı süresi, her bir ücret alacağının muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. Yani, her bir aylık ücret alacağı için ayrı ayrı zamanaşımı süresi hesaplanır. Örneğin, Ocak 2020 maaşı için zamanaşımı, Şubat 2020'nin başından itibaren işlemeye başlar ve 5 yıl sonra, yani Şubat 2025'te dolar. Bu, "aylık ücret zamanaşımı" için kritik bir detaydır.

Fazla Mesai, Hafta Tatili ve Ulusal Bayram Genel Tatil Ücretleri Zamanaşımı: Fazla mesai ücreti, hafta tatili ücreti ve ulusal bayram ve genel tatil ücreti gibi alacaklar da, tıpkı ücret alacağı gibi, 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu alacaklarda da zamanaşımı süresi, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar. İş Kanunu'nun 32. maddesindeki bu 5 yıllık süre, 2017 yılındaki yasal değişikliklerden etkilenmemiştir ve aynen devam etmektedir. "Fazla mesai davası zamanaşımı" bu nedenle 5 yıldır.

Zamanaşımının İşlemesi: Her bir fazla mesai veya tatil çalışması için ayrı ayrı zamanaşımı süreleri başlar. Örneğin, Ocak 2020'de yapılan fazla mesai için alacak, Ocak 2020 sonunda muaccel olur ve 5 yıllık zamanaşımı süresi buradan itibaren başlar. Bu durum, işçinin geriye dönük olarak 5 yıllık fazla mesai alacağını talep edebileceği anlamına gelir. Bu tür "nitelikli hesaplamalar", İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifikası ile Zamanaşımı 2025: Hangi Alacak Kaç Yılda? gibi konularda uzmanlığı gerekli kılar.

Yıllık İzin Ücreti ve İş Kazası Tazminatı Zamanaşımı

Diğer önemli işçilik alacakları olan yıllık izin ücreti ve iş kazası tazminatı alacaklarında da farklı zamanaşımı süreleri uygulanır. Bu alacaklar, iş hukuku davalarında sıkça karşılaşılan ve "yıllık izin ücreti zamanaşımı" ile "iş kazası tazminatı zamanaşımı" gibi özel hükümlerle yönetilen konulardır.

Yıllık İzin Ücreti Zamanaşımı: İşçinin hak ettiği ancak iş sözleşmesinin feshi sırasında kullanılmayan yıllık izin sürelerine ait ücret alacağı, 5 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu zamanaşımı süresi, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Yıllık izin hakkı, dinlenme hakkı olduğu için işçiye iznini kullandırmak esastır ve bu hak, sözleşme devam ederken ücrete çevrilemez. Ancak sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izinler ücrete dönüşür ve bu ücret alacağı 5 yıl içinde talep edilmelidir. Bu süre, 2017 yılındaki 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile getirilen değişiklik kapsamındadır.

İş Kazası veya Meslek Hastalığı Kaynaklı Tazminatlar Zamanaşımı: İş kazası veya meslek hastalığı sonucu meydana gelen maddi ve manevi tazminat alacakları, genel olarak 10 yıllık zamanaşımı süresine tabidir. Bu süre, Borçlar Kanunu'nun haksız fiillere ilişkin zamanaşımı hükümlerinden kaynaklanmaktadır. Ancak, bu tazminat alacaklarında zamanaşımı süresinin başlangıcı, iş kazası veya meslek hastalığının öğrenildiği ve zararın belirlendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Eğer iş kazası veya meslek hastalığı aynı zamanda ceza kanunlarında daha uzun bir zamanaşımı süresi öngören bir suça vücut veriyorsa, tazminat davasında ceza zamanaşımı süreleri uygulanır. "İş kazası maddi manevi tazminat zamanaşımı" bu nedenle özel bir dikkat gerektirir.

Bu farklı zamanaşımı süreleri, her bir alacak kalemi için ayrı ayrı değerlendirilmeli ve doğru hesaplamalar yapılmalıdır. İşverenlerin ve insan kaynakları profesyonellerinin bu konudaki güncel mevzuata ve Yargıtay içtihatlarına hakim olması, olası hukuki ihtilafları önlemek adına kritik öneme sahiptir. Bu alandaki bilgi ve becerilerinizi geliştirmek için, İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifika Programı gibi eğitimlere katılmak, kariyerinizde size önemli bir avantaj sağlayacaktır.

Zamanaşımının Kesilmesi ve Durması Halleri: Hukuki Etkileri

Zamanaşımı süreleri mutlak değildir; belirli durumların ortaya çıkması halinde "zamanaşımının kesilmesi" veya "zamanaşımının durması" söz konusu olabilir. Bu haller, zamanaşımı süresinin işleyişini önemli ölçüde etkiler ve hukuki sonuçları bakımından iyi anlaşılması gerekir. "Zamanaşımı kesilmesi nedenleri" ve "zamanaşımı durması farkı" bu bağlamda kilit kavramlardır.

Zamanaşımının Kesilmesi: Zamanaşımının kesilmesi halinde, zamanaşımı süresi kesilen tarihten itibaren yeniden işlemeye başlar. Yani, o ana kadar işleyen süre ortadan kalkar ve yeni bir zamanaşımı süresi sıfırdan başlar. Borçlar Kanunu'na göre zamanaşımını kesen başlıca nedenler şunlardır:

• Borçlunun borcu ikrar etmesi (kabul etmesi).
• Alacaklının dava açması veya icra takibi başlatması.
• Alacaklının arabuluculuk başvurusunda bulunması (işçi alacakları için zorunlu arabuluculuk süreci).
• Borçlunun borcunu kısmen ödemesi.
• Alacaklının iflas masasına başvurması.

Örneğin, işçi fazla mesai alacağı için arabuluculuğa başvurduğunda veya dava açtığında, zamanaşımı süresi kesilir ve arabuluculuk süreci veya dava sonuçlandıktan sonra yeniden işlemeye başlar.

Zamanaşımının Durması: Zamanaşımının durması halinde ise, durma sebepleri ortadan kalkıncaya kadar zamanaşımı süresinin işlemesi durur. Durma sebebi ortadan kalktığında, zamanaşımı süresi kaldığı yerden devam eder. Durma süresince işleyen kısım kaybolmaz. Zamanaşımını durduran başlıca nedenler şunlardır:

• Velayet veya vesayet altındaki kişilerle ilgili alacaklar (küçükler ve kısıtlılar).
• Evlilik birliği devam ettiği sürece eşler arasındaki alacaklar.
• İşçinin askerlik hizmetinde olması gibi mücbir sebepler.

Örneğin, bir işçi askerlik görevini yaparken, bu süre boyunca işçilik alacakları için zamanaşımı süresi durur, terhis olduktan sonra kaldığı yerden işlemeye devam eder. Bu farklar, "işçilik alacakları zamanaşımı" hesaplamalarında hayati önem taşır ve hatalı değerlendirmeler, hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle, iş hukuku alanında "nitelikli hesaplamalar" yapabilmek için bu konulara hakim olmak gerekir.

2025 ve Sonrası İçin Zamanaşımı Beklentileri ve Pratik Tavsiyeler

İş hukukundaki zamanaşımı süreleri, 2017 yılında yapılan köklü değişikliklerle stabilize olmuş görünse de, yasalarda veya yargı içtihatlarında gelecekte ortaya çıkabilecek yeni düzenlemeler veya yorumlar her zaman mümkündür. "2025 işçilik alacakları zamanaşımı" konusunda şu an için büyük bir değişiklik beklenmemekle birlikte, ilgili mevzuatın ve Yargıtay kararlarının sürekli takibi zorunludur.

İşverenlere Pratik Tavsiyeler:

• Kayıt Tutma: İşçi ücretleri, fazla mesai kayıtları, yıllık izin defterleri gibi tüm işçi özlük dosyalarının eksiksiz ve düzenli bir şekilde tutulması. Bu kayıtlar, olası davalarda zamanaşımı def'ini ispat etmede önemli delil teşkil eder.
• Doğru Hesaplama ve Ödeme: İş sözleşmesinin feshinde tüm işçilik alacaklarının (kıdem, ihbar, yıllık izin ücreti, fazla mesai vb.) zamanında ve eksiksiz bir şekilde hesaplanarak ödenmesi.
• Hukuki Danışmanlık: İş hukuku ve zamanaşımı konularında uzman bir hukukçu veya danışmandan düzenli destek alınması.
• Eğitim: İnsan kaynakları ve muhasebe departmanlarındaki personelin, güncel iş mevzuatı ve zamanaşımı süreleri konusunda sürekli eğitim alması.

İşçilere Pratik Tavsiyeler:

• Haklarını Takip Etme: İş sözleşmesi sona erdiğinde veya alacaklar doğduğunda, hak ettiği alacakları (kıdem, ihbar, ücret, yıllık izin vb.) ve bunların muacceliyet tarihlerini bilmek.
• Belge Saklama: İş sözleşmesi, ücret bordroları, fazla mesai puantajları gibi tüm belgelerin saklanması.
• Zamanında Talepte Bulunma: Alacakların zamanaşımına uğramaması için yasal süreler içinde (dava açma, arabuluculuk başvurusu) talepte bulunulması.
• Hukuki Destek: Hak kaybına uğramamak için bir avukat veya yetkili sendikadan hukuki destek alınması.

Bu karmaşık hesaplamalarda uzmanlaşmak ve kariyerinizde bir adım öne geçmek için İstanbul Kent Üniversitesi'nin hazırladığı İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifika Programı'na katılarak kendinize yatırım yapın. Bu program, İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifikası ile Zamanaşımı 2025: Hangi Alacak Kaç Yılda? gibi kritik konulara odaklanarak detaylı bilgi sunar ve hatalı uygulamaların önüne geçmenizi sağlar.

Sıkça Sorulan Sorular

1. İşten ayrıldıktan sonra kıdem tazminatı davası açmak için ne kadar sürem var?

İş sözleşmesinin 25.10.2017 tarihinden sonra sona ermesi durumunda, kıdem tazminatı davası açmak için iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten itibaren 5 yıllık zamanaşımı süreniz bulunmaktadır. Bu süre içerisinde dava açılmazsa, alacak zamanaşımına uğrar. Bu durum "kıdem tazminatı zamanaşımı süresi" için yasal sınırları belirler.

2. Geriye dönük kaç yıllık fazla mesai alacağımı talep edebilirim?

Fazla mesai ücreti alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır. Her bir fazla mesai alacağı, yapıldığı ayın sonunda muaccel hale gelir. Dolayısıyla, dava açtığınız tarihten geriye doğru son 5 yıl içinde hak ettiğiniz fazla mesai alacaklarını talep edebilirsiniz. Bu durum, "fazla mesai zamanaşımı" kuralının bir yansımasıdır.

3. Zamanaşımı süresi dolduktan sonra alacağım için dava açabilir miyim?

Zamanaşımı süresi dolduktan sonra da dava açma hakkınız teknik olarak devam eder ancak davalı (genellikle işveren) taraf, "zamanaşımı def'i" ileri sürerse, hakim alacağı reddetmek zorunda kalır. Yani zamanaşımı, dava açma hakkını tamamen ortadan kaldırmaz, ancak alacağın tahsil edilebilirliğini engeller. Bu yüzden "zamanaşımı def'i nedir" sorusunun cevabını bilmek önemlidir.

Sonuç: İş Mevzuatında Nitelikli Hesaplama Uzmanlığının Değeri

"İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifikası ile Zamanaşımı 2025: Hangi Alacak Kaç Yılda?" başlıklı bu kapsamlı rehberde, iş hukukundaki zamanaşımı kavramını, çeşitli işçilik alacakları için belirlenmiş zamanaşımı sürelerini, zamanaşımının başlangıç, kesilmesi ve durması hallerini detaylıca inceledik. Gördüğümüz üzere, zamanaşımı hükümleri, hem işçilerin haklarını koruma hem de işverenlerin hukuki güvenliğini sağlama açısından hayati bir denge unsuru taşımaktadır.

Yanlış veya eksik bilgi, işçiler için hak kayıplarına, işverenler için ise maliyetli ve uzun süreli hukuki ihtilaflara yol açabilir. Özellikle 2017 yılında yapılan değişiklikler, zamanaşımı sürelerini daha da karmaşık hale getirmiştir. Bu nedenle, iş hukuku alanında çalışan profesyonellerin "işçilik alacakları zamanaşımı" ve "kıdem tazminatı zamanaşımı süresi" gibi konularda güncel ve derinlemesine bilgiye sahip olması kaçınılmazdır.

Bu karmaşık hesaplamalarda uzmanlaşmak ve kariyerinizde bir adım öne geçmek için İstanbul Kent Üniversitesi'nin hazırladığı İş Mevzuatından Kaynaklı Nitelikli Hesaplamalar Sertifika Programı'na katılarak kendinize yatırım yapın. Hemen başvurun, uzmanlığınızı kanıtlayın!