Zona, varicella-zoster virüsünün (VZV) neden olduğu ağrılı bir deri döküntüsüyle karakterize bir enfeksiyondur. Bu virüs, suçiçeğine neden olan aynı virüstür. Suçiçeği geçiren kişilerde virüs vücutta inaktif halde kalır ve yıllar sonra zona olarak yeniden aktif hale gelebilir.
Belirtileri
Zona belirtileri genellikle vücudun bir tarafında, belirli bir sinir yolu boyunca ortaya çıkar. Başlıca belirtiler şunlardır:
- Ağrı: Genellikle zonanın ilk belirtisi olarak ortaya çıkar. Bu ağrı yanma, batma veya keskin bir ağrı şeklinde olabilir.
- Döküntü: Ağrının başlamasından birkaç gün sonra kızarıklık ve su dolu kabarcıklar şeklinde döküntü oluşur.
- Kaşıntı: Döküntü bölgesinde kaşıntı hissi.
- Hassasiyet: Dokunmaya karşı aşırı duyarlılık.
- Kabarcıklar: Döküntü bölgesinde su dolu kabarcıklar, birkaç gün içinde patlar ve kabuklanır.
- Diğer belirtiler: Ateş, baş ağrısı, yorgunluk ve ışığa duyarlılık gibi grip benzeri belirtiler de görülebilir.
Nedenleri
Zona, suçiçeği geçirmiş olan kişilerde virüsün sinir hücrelerinde inaktif olarak kalması ve bağışıklık sisteminin zayıflamasıyla yeniden aktif hale gelmesi sonucu ortaya çıkar. Virüs aktif hale geldiğinde sinir yolları boyunca hareket eder ve deri döküntülerine neden olur.
Risk Faktörleri
Zonaya yakalanma riskini artıran faktörler şunlardır:
- Yaş: 50 yaş ve üzerindeki kişilerde risk daha yüksektir.
- Bağışıklık sistemi zayıflığı: HIV/AIDS, kanser tedavisi gibi nedenlerle bağışıklık sistemi zayıflayan kişilerde risk artar.
- Suçiçeği öyküsü: Suçiçeği geçirmiş olmak.
- Stres: Fiziksel veya duygusal stres, bağışıklık sistemini zayıflatabilir.
Tedavi Yöntemleri
Zonanın tedavisi, belirtileri hafifletmek ve komplikasyonları önlemek için uygulanır. Tedavi yöntemleri şunlardır:
- Antiviral ilaçlar: Asiklovir, valasiklovir ve famsiklovir gibi antiviral ilaçlar, enfeksiyonun şiddetini azaltabilir ve iyileşme süresini kısaltabilir.
- Ağrı kesiciler: Ağrıyı hafifletmek için ibuprofen veya asetaminofen gibi ağrı kesiciler kullanılabilir.
- Kortikosteroidler: Ağrıyı ve inflamasyonu azaltmak için kortikosteroidler reçete edilebilir.
- Topikal kremler: Kaşıntıyı ve ağrıyı hafifletmek için lokal anestezik içeren kremler kullanılabilir.
Önleme
Zona virüsüne karşı korunmak için aşılar mevcuttur. Suçiçeği aşısı, çocuklarda suçiçeği geçirme riskini azaltabilir ve dolayısıyla ileri yaşlarda zonaya yakalanma riskini de düşürebilir. Ayrıca, zona aşısı (zoster aşısı), özellikle 50 yaş ve üzerindeki yetişkinlerde zonayı önlemek için önerilir.
Komplikasyonlar
Zonanın yol açabileceği bazı komplikasyonlar şunlardır:
- Postherpetik nevralji: Ağrı, döküntü iyileştikten sonra da aylarca veya yıllarca devam edebilir.
- Göz enfeksiyonları: Zona, göz çevresinde ortaya çıkarsa görme kaybına yol açabilir.
- Bakteriyel enfeksiyonlar: Zona döküntüleri bakteriyel enfeksiyon kapabilir.
- Nörolojik problemler: Nadir durumlarda işitme kaybı, yüz felci veya ensefalit gibi nörolojik komplikasyonlar gelişebilir.
Sonuç
Zona, varicella-zoster virüsünün yeniden aktif hale gelmesi sonucu ortaya çıkan ağrılı bir enfeksiyondur. Erken teşhis ve tedavi, semptomları hafifletmeye ve komplikasyonları önlemeye yardımcı olabilir. Zona aşısı, özellikle ileri yaşlarda zonaya karşı korunmanın etkili bir yoludur. Eğer zona belirtileri yaşıyorsanız, derhal bir sağlık profesyoneline başvurmanız önemlidir.
